تاریخ انتشار:0000/00/00
کتاب حقوق بانکی
نمایش 1-1 از 1 نتیجه

بنام خدا

برخی اظهار میدارند که دریافت وجهی از بابت کاهش ارزش پول ربا ست وحرام است بنده عرض میکنم که در اقتصاد معمولا قیمت کالا بالا میرود وتنها پول است که کاهش ارزش دارد ولذا سرمایه داران همیشه پول خود را به کالا تبد یل نموده تادرنهایت سود ببرند در اینصورت کدام دیوانه ای پیدا میشود که پول خود را برای مدتی بد یگری قرض داده وهمان را بستاند؟ احکام خداوند نیز با عقل سازگار است ولذا وقتی کسی به دیگری قرض میدهد در واقع ارزش روز پول خودرا قرض میدهد وتوقع دارد که همان ارزش بروز برگردد وبرگشت ارزش روز یعنی وجه سابق بعلاوه کاهش ارزش آن واین همان قرض الحسنه شرعی وعقلانی است تعیین میزان کاهش پول در هرسال با بانک مرکزی است  وبانک ها صرفا دهنده پول ودریافت کننده همان وجه با هزینه کاهش ان بعلاوه کارمزدند واین دریافتها بحساب سپرده گذاران اعم از قرض الحسنه وغیره واریز خواهد شد.

بفرض محال که این روش ربویست اما بدلیل سالم سازی جامعه ومصلحت کشور از طریق مجمع مصلحت نظام حل وفصل میشود وجای نگرانی نیست

ضمنا نرخ کاهش پول همیشه ازسود کالا پائین تر است

بنام خدا

در پست قبلی گفته شد که در برابر حذف ظاهری ربا عملا علاوه بر دریافت آن اکثریت دریافت کنندگان تسهیلات دچار دروغگوئی تزویر وجعل اسناد شده اند وعملا جامعه بسوی فساد اخلاقی سوق داده شده است این اقدام نه بعلت حذف ربا ورعایت مقررات شرعی بوده بلکه بی توجهی به اقتصاد وشرایط زمان بوده است ولذا نتیجه ای حاصل نگردیده است مشابه این موارد در انقلاب ما بسیار است ملی شدن بانکها تعطیلی دانشگاهها دراوایل انقلاب اصرار سی ساله بر اجباری شدن چادر وحجاب وغیره از اعمالی است که نه تنها تاثیری مثبت داشته بلکه اثار منفی ان بیشتر بوده است

پیشنهاد بنده برای حل معضل عملیات بانکی بازگشت بوضع سابق است یعنی باید کاری کرد که هر ایرانی بتواند وجه مورد نیاز خودرا از بانک دریافت نموده وفارغ از این همه مقررات دست وپا گیر بانکها مبلغی بعنوان هزینه کاهش ارزش پول بعلاوه کارمزد از مشتری دریافت کنند مزیت این روش در اینست که:

اولا:مشتری موظف نیست مورد مصرف وجه دریافتی را به بانک اعلام دارد ودرنتیجه متوسل بدروغ واسناد جعلی نمیشود

ثانیا:بانکها از مقررات پیچیده وعقود مختلفه خلاص شده ومساله وجوه علی الحساب ازمیان میرود

ثالثا:با بهبودی اوضاع اقتصادی درکشور بمرور نرخ کاهش ارزش  پول پایین امده وبه صفر نزدیک میشود وسرانجام به هدف اصلی یعنی پرداخت قرض الحسنه نزدیک خواهیم شد کما اینکه درغرب با نرخ 2یا3 درصد بدون کارمزد عملا به قرض الحسنه نزدیک شده اند

ممکن است برخی اظهار دارند که این عمل ربا محسوب وجنگ باخدا میباشد بنده عرض میکنم که قبلا یک بار این جنگ اجازه داده شده است وبانکها سود های قبل از سال 1362 را دریافت میکنند اگر ان مجاز بوده پس اینهم میتواند مجاز شود راه حل آن در قانون اساسی موجود است

برخی در پاسخ باین اشکال میگویند که بانک کارش درست است این مشتری است که دروغ میگوید ومدرک جعلی ارائه میدهد ودر کار بانک اشکالی نیست

در پاسخ میگویم که این عذر بدتر ازگناه است نه تنها مشتری شریک دراین جرائم است بلکه بانک علاوه بردریافت ربا با نرخ کمتر حقوق سپرده گذاران را ضایع وبانان نیز خیانت میکند خطای مشتری بانک را از عواقب کار برحذر نمیدارد

چه کار کنیم تا ازاین مخمصه رهائی یابیم؟

بنده طرحی دارم که برای اولین بار در این وبلاگ مطرح میکنم وآمادگی هرگونه مناظره را برای آن دارم در پست بعدی آین طرح را خواهم گفت

بنام خدا

با توجه به تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا قانونا ربا از سیستم بانکی کشور حذف شده است اما در عمل چیز دیگری رخ میدهد اگر در اجرای قانون وشرایط عقود فقط به ظاهر امر توجه شود ویا اینکه اسناد ومدارک صوری باشد قطعا قانون اجرا نشده وربا ازجامعه حذف نشده است ومعاملات ربوی است

مثال:مشتری برای تامین مبلغی با ارائه مدارکی صوری که حاکی از خرید وسیله نقلیه است از بانک تسهیلات دریافت میکند درحالیکه نه خرید وسیله مطرح است ونه بانک تحقیق لازم بعمل میاورد درنتیجه بانک تسهیلاتی میدهد وسود انرا میگیرد واین همان ربا ست فقط کلاه شرعی برسر انست

در موضوع خرید دین که ربوی بودن معامله اظهر من الشمس است چه اولا مدارک صوری است وثانیا این نوع عقد در قانون نیامده است وعمل همان تنزیل سابق است

تنها درمورد تسهیلات برای خرید یا احداث مسکن میتوان گفت که مشکلی درکار نیست چون بانک مجبور به نظارت درمعامله بوده ومشارکت مدنی وفروش اقساطی انجام میشود

بنام خدا

عقود مبتنی بر بیع عبارتند از

فروش اقساطی-سلف- سلم-خرید دین

1- فروش اقساطی:  بانک نیاز مشتری به تهیه وسیله یا ملکی را با تامین وجه ان وخرید نقدی ان وسیله ویاملک وفروش ان بصورت اقساطی تامین میکند وبر اساس مصوبه شورای پول واعتبار سود مورد نظر را برروی تسهیلات اعطائی کشیده وانرا باقساط از مشتری دریافت مینماید

2-و3-سلم وسلف اینگونه عقود در مورد کالاهائی مطرح است که هنوز اماده نشده ودراینده تحویل میگردد ومشتری برای تامین انها از بانک تسهیلات به صورت سلف(پیش فروش ویاسلم(پیش خرید) دریافت نموده وبانک سود احتمالی را با اصل وجه محاسبه وماهیانه از مشتری دریافت مینماید وتسویه حساب در پایان صورت خواهد پذیرفت

4- خرید دین یا تنزیل : این عقد که همان تنزیل سابق است درقانون عملیات باکی بدون ربا پیش بینی نشده وشورای پول واعتبار انرا پذیرفته است باینصورت که مشتری معامله ای انجام داده واسناد انرا بصورت وعده دار دریافت کرده ونیاز به پول نقد دارد بانک بااحراز صحت معامله ان اسناد را خریده(تنزیل) ووجه انرا به مشتری میدهد نرخ تنزیل ظاهرا 12 درصد است

جمع بندی

ازمجموع 12 نوع تسهیلات پرداختی توسط بانکها تنها 6مورد  کاربرد عملی دارد وبقیه عملا منسوخند این موارد عبارتند از

مضاربه وجعا له-مشارکت مدنی وسرمایه گذاری مستقیم-فروش اقساطی وخرید دین

در اینده به بررسی وضع دربانکها خواهیم پرداخت

عقودی که مبتنی بر پایه مشارکت است عبارتند از: مشارکت مدنی- مشارکت حقوقی- سرمایه گذاری مستقیم در طرح عمرانی وغیرعمرانی

1- مشارکت مدنی:بخشی از تسهیلات بانکها بمردم براساس این عقد است باینصورت که مشتری قصد تهیه کالا ویا ملکی را دارد اما امکان تامین وجه آنرا ندارد بانک با مشارکت مشتری ان کالا ویا ملک را خریده وبلافاصله سهم خود را بصورت نسیه یا فروش اقساطی به مشتری واگذار میکند نرخ محاسبه سود احتمالی توسط شورای پول واعتبار تعیین شده است.

2-مشارکت حقوقی:گاهی اوقات بانکها بخشی ازسهام شرکتهای موجود یا درحال تاسیس را خریداری ودر موقع مناسب انرا ازطریق بورس بفروش میرسانند وازاین طریق سودی بدست میاورند

3و4-سرمایه گذاری مستقیم در طرح عمرانی وغیر آن ممکن است طرحی عظیم توسط دولت (مثل مترو) ویا بخش خصوصی مطرح باشد که سرمایه کافی برای انجام ان نباشد بانکها درصورت صلاحدید مستقیما وارد ان شده وبا تسهیلات خود انرا راه اندازی میکنند ودرپایان پروژه بانک سهم خود را به صاحبان طرح باقساط فروخته ویا مطالبات خودرا از محل درامد طرح با احتساب سود مورد نظر دریافت میکند

بنام خدا

عقودی که برمبنای تعهد بانکها در تسهیلات می بندند 4قسم است

مزارعه-مساقات-مضاربه-جعاله

مزارعه ومساقات درمورد بانک کشاورزی مطرح است که دارای زمینهای مزروعی وباغات است ومیتواند با زارعین وباغبانها منعقد کند باینصورت که قراردادی برای مدت یک دوره محصول کشاورزی بسته ومحصول بدست امده براساس توافق درصدی مال بانک وبقیه ازآن کننده کار است

اما دومورد دیگر یعنی مضاربه وجعاله درهمه بانکها جاریست

عقد مضاربه:بانک برای تامین نیاز مالی مشتری در خرید کالائی تسهیلاتی کوتاه مدت حداکثر یکسال دراختیار مشتری قرار میدهد تاوی نسبت به خرید کالای مورد نیاز اقدام وپس از فروش وتحصیل سود انرا به نسبت بین خود وبانک تقسیم کند نرخ این تقسیم بر اساس سود احتمالی از سوی شورای پول واعتبار تعیین میشود

عقد جعا له:در اینجا بانک انجام کاری را با اعطای تسهیلات لازم دراختیار مشتری قرار داده وپس از پایان کارسهم خودرا از سود حاصل دریافت میکند در اینجا نیز نرخ سود احتمالی ازسوی شورای پول واعتبار تعیین خواهد شد

در هردو مورد بانکها برای برگشت تسهیلات اعطائی ماهیانه مبلغی ازبابت اصل وسود احتمالی از مشتریان دریافت نموده ودر پایان قرارداد تسویه حساب میکنند.

بنام خدا

همانطور که درپست قبلی اشاره شد عملیات بانکی بانکهای ایرانی بر دوپایه است

1-قرض الحسنه

دراین بخش بانک برای تجهیز منابع یا اعطای تسهیلات از عقد قرض استفاده میکند یعنی از مردم قرض میگیرد وبه مردم قرض میدهد چون این عمل بدون دریافت یا پرداخت بهره انجام میشود برای تشویق مردم به سپردن وجوه خود ببانک بانان سالانه جوایزی اعطا میگردد در مورد پرداخت قرض ازسوی بانک بمردم نیزتنها کارمزد دریافت میشود

چون سیستم قرض دهی مورد استقبال مردم قرار ندارد لذا بانکها برای دادن قرض الحسنه منابع زیادی در اختیار ندارند وبیشرین عملیات بانکی در بخش دوم بکار میرود.

2-سرمایه گذاری

در این بخش مردم وجوه خود را بعنوان سپرده سرمایه گذاری ببانک داده وبانک را وکیل میکنند تا انرا دراعطای تسهیلات براساس عقود دیگر غیر از قرض بکار برده وسود حاصل رامیان سپرده گذاران تقسیم کنند عقودی که براساس ان بانکها سپرده های مردم را بکار میگیرند 12 مورداست که مبتنی بر3پایه بیع شرکت وتعهد میباشد

الف:مضاربه-مساقات-مزارعه-جعاله برپایه تعهد

ب:مشارکت مدنی- مشارکت حقوقی-سرمایه گذاری مستقیم برپایه شرکت

ج:خرید دین-فروش اقساطی-سلف- سلم برپایه بیع

در پستهای بعدی هر یک از موارد تشریح خواهد شد.

بنام خدا

تقسیم بانکها ازنظر نوع عملیات انها

بانکها از نظر نوع عملیات دوگونه اند ربوی وغیر ربوی(اسلامی)

1-بانک ربوی :عملیات این بانک مبتنی بر تجهیز منابع از مردم براساس عقد قرض ربوی و پرداخت تسهیلات به مردم برهمان مبناست ولذا اینگونه بانکها ربوی تلقی میشوند مانند بانکها در کشورهای غربی وسایر نقاط وآنچه که در پیش از انقلاب اسلامی تا تاریخ ا/ا/1362 درکشور حاکم بود.

2- بانک اسلامی:عملیات این بانکها در تجهیز منابع ودر اعطای تسهیلات بر دو پایه است

یک:دریافت قرض الحسنه از مردم وپرداخت قرض الحسنه به آنان

دو:دریافت سپرده سرمایه گذاری ازمردم براساس عقد وکالت وپرداخت سود مشارکت بانان وپرداخت تسهیلات به مردم براساس 12نوع عقود ودریافت کارمزد وسهم الشرکه خود ازانان

این نظام از تاریخ ا/ا/1362 بموجب قانون عملیات بانکی بدون ربا در کشور  برقرار شده است.

بنام خدا

بانکها از نظر نوع تسهیلات پرداختی

بانکهااز جهت نوع تسهیلات پرداختی دو دسته اند

1- تجاری:این نوع بانکها محدودیتی در انجام هرنوع اعطای تسهیلات ندارند مانند بانک تجارت- بانک ملت- بانک ملی بانک صادرات

2-تخصصی: بانکهائی هستند که بخش عمده تسهیلات انها دراهداف مشخصی بکار میرود مانند بانک مسکن در امر تسهیلات مسکن-بانک کشاورزی در مورد تسهیلات به کشاورزان وبانک صنعت ومعدن که عمده تسهیلات در دو بخش صنعت ومعدن است البته این تقسیم کاری در دورانی بکار میرفت که کلیه بانکها دولتی بودند وپس از واگذاری سهام بانکها به بخش خصوصی تنها بانک تجاری دولت بانک ملی ایران وبقیه تخصصی اند وبانکهای خصوصی کلا تجاریند.

بنام خدا

وضعیت بانکها از نظر مالکیت

پیش از انقلاب اسلامی از تعداد 40 بانک کشور 33تا متعلق به بخش خصوصی وبقیه دولتی بودند پس از انقلاب با تصویب شورای انقلاب تمامی بانکها ی خصوصی در5 بانک ادغام و ملی شدند ومالکیت آنها به دولت انتقال یافت یعنی همه بانکها دولتی شدند اخیرا با تصویب سیاستهای کلی نظام در رابطه با اجرای اصل 44 مقرر شد بجز 5 بانک مالکیت بقیه به بخش خصوصی واگذار شود وظاهرا این عمل در حال انجام است بنابراین بجز بانکهای مرکزی-ملی -کشاورزی-مسکن-که دولتی اند اکثریت سهام باقی بانکها در اختیار بخش خصوصی است

نکته: هم در ابتدای انقلاب در ملی کردن بانکها وهم اخیرا در اجرای اصل44 در جهت خصوصی کردن بانکها شتابزدگی بود وهست وموجب لطماتی به حقوق مردم شد ومیشود چراکه :

در ابتدای انقلاب تمامی سهامداران عمده بانکها از کشور فرار کرده وبانکها غالبا بدهکار وحال ورشکستگی بودند با ملی شدن انها عملا سهامداران فراری خود را طلبکار اعلام  نموده وبعدا از طریق طرح دعاوی در دادگاههای خارج از جمله داوری لاهه خسارات خود را دولا پهنا گرفتند وعملا بزیان مردم شد اما در رابطه با خصوصی کردن بانکها  مهمترین انتقاد اینست که مالکیت بانکها در قانون اساسی تصریح شده وبا سیاستهای کلی مصوب مجمع مصلحت یا حکم حکومتی نمیتوان قانون اساسی را تغییر داد ونحوه تغییر در قانون اساسی نیز در خود قانون امده است

بنام خدا

بانک

پس ازآشنائی مختصر با نهاد هائی که در کشور وسیله مبادله پول اند اما با محدودیتهائی اینک بسراغ مهمترین نهاد پولی کشور میرویم وآن بانک است

بانک یک کلمه اروپائی است واساسا این تاسیس از خارج بکشور ما وارد شده است وچون بانک در غرب وسیله عملیات ربوی است با ورود آن بایران ربا جنبه سیستماتیک بخود گرفت واین برنامه تا سال 1362 سال اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا در کشور ادامه داشت

بانک  موسسه ایست تجاری وانتفاعی که بصورت شرکت سهامی عام با سرمایه حداقل 400میلیلرد تومان تشکیل میشود واز نظر مقررات بانکی تابع قانون پولی وبانکی کشور مصوب 1351 میباشد

بانک وسیله تجهیز منابع از مردم واعطای تسهیلات بمردم است ودر انجام عملیات بانکی مشابه موسسات گذشته محدودیت ندارد

بانک میتواند انواع حسابها از جمله حساب جاری افتتاح نموده وبمشتریان خود دسته چک بدهد در حالیکه سایر موسسات چنین حقی را ندارند.

بنام خدا

موسسه اعتباری غیر بانکی

اینگونه موسسات بموجب قانون پولی وبانکی کشور تاسیس میشود ونزدیکترین نهاد شبیه ببانک است چه انها میتوانند برخی عملیات بانکی را انجام دهند

موسسه اعتباری غیر بانکی موسسه ای تجاری وانتفاعی است ودر امد انها از طریق دریافت سود از مشتریان تامین میگردد

بموجب ضوابط بانک مرکزی حد اقل سرمایه برای تاسیس اینگونه موسسات 200 میلیارد تومان است وبرخلاف بانکها میتوان بصورت سهامی خاص ویا یکی از اشکال شرکتهای تجاری  باشد

انها در تجهیز منابع واعطای تسهیلات بایستی ضوابط بانک مرکزی را رعایت کنند

البته انها نمیتوانند تمامی عملیات بانکی را انجام دهند

موسسه اعتباری غیر بانکی بنوعی یک بانک محسوب میشود اما در نام انها بانک بکار نمیرود

معمولا این موسسات دوران رشدی را طی نموده وبا درخواست موسسین وبا اجازه بانک مرکزی بعدا تبدیل ببانک خواهند شد

بنام خدا

شرکت تعاونی اعتبار

این نوع موسسات که مانند بانک تسهیلات  به مشتریان خود میدهند بموجب قانون تعاو ن ایجاد میشوند قانون گزار در بخش تعاون اجازه داده است تا شرکتهای تعاونی اعتبار برای تقویت مالی اعضاء تعاونی تشکیل شود اما اینگونه شرکتها

اولا حق ندارند بجز اعضای خود بدیگران تسهیلات بدهند

ثانیا با توجه به جایگاه تعاونی هرگز در خارج از محل تاسیس حق ایجاد شعبه ندارند

وثالثا انها موظفند در امر تسهیلات دقیقا ضوابط بانک مرکزی را رعایت کنند

ومتاسفانه چنین نمیکنند ونظارت بانک مرکزی با توجه به گستردگی کار ثمر بخش نبوده است

هر کس بهر نحو از تخلفات اینگونه شرکتها اطلاعی دارند ببانک مرکزی اعلام نمایند

موسسه قرض الحسنه

اینگونه موسسات شایعترین نهادهای موجود درکشور در رابطه با تبادل پول اند در هر مسجد یا تکیه وادارات وکوی وبرزن صندوقهای قرض الحسنه تشکیل شده واقدام به اعطای قرض الحسنه به مراجعین مینمایند

نیاز مردم وشرعی بودن این نوع عقد ونبود ربا موجب رواج اینگونه موسسات شده است آنها نه تجاریند ونه انتفاعی بلکه موسساتی غیر تجاری وتابع قانون موسسات غیر تجاریند

بعلت رواج اینگونه موسسات وسوء استفاده های بعمل آمده بانک مرکزی وارد جریان شد وضوابطی برای انها وضع نمود وانها را تحت نظارت خود قرار داد بعلت گستردگی موسسات در کشور وتمرکز بانک مرکزی درتهران عملا نظارتی بر اینگونه موسسات وجود ندارد

بنام خدا

چون هدف اصلی این وبلاگ آشنائی با بانک عملیات بانکی ونظام بانکی است لذا ابتدا سایرانواع موسسات رابررسی نموده ودر نهایت روی مبحث اصلی یعنی بانک صحبت را تاپایان دنبال میکنیم

صرافی:این گونه موسسات تجاری وانتفاعی اند وکار اصلی ان تبدیل پولهای کشور ها بیکدیگر است یعنی خرید وفروش ارز انجام میدهند در کنار کار اصلی معاملات طلا وسکه را نیز دارند چون بانک مرکزی مسوول تنظیم مقررات ارزی است لذا این موسسات زیر نظارت بانک مرکزی قرار داشته وانها مکلفند ضوابط ان بانک را رعایت نمایند صرافیها حق هیچگونه انجام عملیات بانکی را ندارند

بنام خدا

وقتی ببانک فکر میکنیم بیاد پول میافتیم درست است بانک با پول سروکار دارد اما هر شخصی حقیقی یا حقوقی نیز با پول سرو کار دارد اما بانک نیست زیرا بانک واسطه پول است یعنی از یک طرف پول میگیرد وازطرف دیگر پول میدهد بعبارتی واسطه دریافت وپرداخت پول است بعبارت بهتر بانک

مسوولیت تجهیز منابع واعطای تسهیلات

بعهده دارد.

حال ایا همه موسساتی را که چنین کاری را انجام میدهند بانک مینامند؟

پاسخ منفی است چرا که موسسات دیگری چنین نقشی را دارا میباشند اما بانان بانک گفته نمیشود

آیا بهتر نیست این موسسات را بشناسیم؟

1-بانک2-موسسه اعتباری غیر بانکی3-موسسه قرض الحسنه4-شرکت تعاونی اعتبار5- صرافی

اینها موسساتی هستند که واسطه عرضه پول ودریافت آنند ودر پستهای بعدی آنها را خواهیم شناخت انشاء الله

بنام خدا

تصمیم دارم در این وبلاگ از تجارب خود در طول 28 سال خدمت در بانک مرکزی در زمینه های حقوق بانکی اطلاعاتی را در اختیار علاقمندان باین مبحث قرار دهم امید است خداوند مرا در این کار موفق بدارد در مورد آشنائی با بنده میتوانید به قسمت (درباره من) مراجعه فرمائید